ANALIZA/ Japonia, Kina dhe Ballkani Perëndimor

ANALIZA/ Japonia, Kina dhe Ballkani Perëndimor

Më 17 janar, kryeministri japonez Shinzo Abe mbylli një udhëtim pesë-ditor në Evropën veriore dhe juglindore. Pas vizitës në Estoni, Lituani dhe Letoni, ai shkoi në Bullgari, Serbi dhe Rumani. Udhëtimi i tij në rajonet balltike dhe të Ballkanit i përshtatet përpjekjeve dhjetëvjeçare të Tokios për t’u vendosur si një udhëheqës global ekonomik dhe politik dhe për të rritur sferën e saj të influencës nëpërmjet përdorimit të fuqisë së butë dhe përdorimit të nivelit të saj financiar si një mjet i fuqishëm diplomatik.

 

Në pjesën ballkanike të udhëtimit, disa pika kërkojnë vëmendje. Më e rëndësishmja, por ndoshta edhe më e këndshme ishte vizita e Abe në Rumani, e cila do të ishte një sukses diplomatik i mërzitshëm për të dyja palët, i kompletuar me komunikatat edhe më të mërzitshme – nëse kryeministri rumun Mihai Tudose nuk do të jepte dorëheqjen natën para mbërritjes së Abe, duke lënë kështu homologun e tij japonez “pas dore”. Turpërimi për mysafirët japonezë dhe për mikpritësit rumunë u shumëfishua me faktin se kjo ishte vizita e parë nga një kryeministër japonez në Bukuresht, pra një ngjarje historike për të dy vendet dhe një simbol krenarie për qeverinë rumune. Fakti se Bukureshti ishte ndalesa e fundit e udhëtimit të Abe në rajonet e Balltikut dhe të Ballkanit ndihmoi pak, pasi takimi i tij zyrtar me presidentin rumun Klaus Iohannis u përgatit 24 orë para, për të shmangur një pjesë nga turpërimi.

Vizita e Abe në Sofje, kryeqyteti bullgar, ishte ai që nisi turneun e tij ballkanik. Bullgaria ka aktualisht presidencën gjashtë-mujore me rotacion të Këshillit Evropian dhe si e tillë është strategjikisht e rëndësishme për shpresat e Tokios për të parë Marrëveshjen gjithëpërfshirëse të Partneritetit Ekonomik (EPA) ndërmjet Japonisë dhe BE-së – përfundimisht të përfunduar në 2017 dhe planifikuar të hyjë në fuqi nga 2019 – ratifikuar shpejt nga 27 shtetet anëtare. EPA është një pikë referimi për përpjekjet e Tokios për të futur më tej në tregun e afër 600 milionë europianëve, dhe për të konkuruar me Seulin në marrëveshjet e tregtisë së lirë. Koreja e Jugut nënshkroi një MTL me BE-në në 2009 që hyri në fuqi në vitin 2011 dhe është ratifikuar nga të gjithë anëtarët e BE-së deri në vitin 2015. Japonia është partneri i dytë më i madh aziatik për BE-në, pas Kinës dhe në këtë kuptim EPA përbën një element thelbësor ekonomik në planin e madh të Abe për rigjallërimin e ekonomisë japoneze.

Nga gjashtë ndalesat që Abe bëri në këtë udhëtim, vizita e tij në Serbi meriton një vëmendje të veçantë. Serbia është i vetmi vend jo anëtar i BE-së në turin e fundit të Abe dhe qëndron e veçuar nga të tjerët për një numër arsyesh. Së pari, për shkak se, ndryshe nga pesë vendet e tjera, të cilat po organizonin vizitat e para nga një kryeministër japonez, Serbia është vizituar më parë, megjithëse 30 vjet më parë, kur Jugosllavia ishte ende një realitet. Në këtë kuptim, vizita e Abe në Beograd nuk ishte si vizita e tij në pesë shtetet e tjera, por më shumë një përpjekje për të ringjallur lidhjet e vjetra.

Për më tepër, qëllimi i supozuar për vizitën e Abe në pesë shtetet e BE-së ishte për të kërkuar ratifikimin më të shpejtë të EPA duke vënë në zbatim marrëveshjen. Abe solli një delegacion të udhëheqësve japonezë të biznesit të zgjedhur posaçerisht, të cilët me shpejtësi filluan përpilimin e planeve të biznesit për infrastrukturën e tregtisë së ardhshme. Sidoqoftë, pjesa serbe e udhëtimit të Abe-së ishte e çuditshme. Me Serbinë një vend jo anëtar i BE-së, përfshirja e saj nuk mund të ketë lidhje me EPA dhe shqetësimi i shprehur i përbashkët për kërcënimin bërthamor nga Koreja e Veriut ishte asgjë më shumë se një akt simbolik solidarizimi që pritej në situata të tilla.

Motivi aktual pas vizitës së Abe në Beograd kishte të bënte më shumë me marrëdhënien e ngushtë, të krijuar gjatë pesë viteve të fundit, midis Serbisë dhe Kinës.

Marrëdhëniet Kinë-Serbi

Për ta kuptuar këtë, ne duhet të hedhim një vështrim të shpejtë në marrëdhëniet midis Kinës dhe Serbisë dhe zhvillimet e fundit. Serbia është një hallkë e rëndësishme në Iniciative Kineze prej 1 trilion dollaresh “Një Rrugë – Një Brez” (BRI) – e cila u propozua nga Presidenti kinez Xi Jinping në vitin 2013. BRI parashikon një rrjet të dominuar nga Kina që do të arrijë dhe lidhë Azinë, Evropën, Lindjen e Mesme dhe madje edhe pjesë të Afrikës, Amerikave dhe Australisë në një sistem tregtar kompleks. Ky vizion, nëse realizohet, do të lejonte Pekinin që të rriste dhe përhapte ndikimin e saj politik dhe ekonomik.

Si pjesë e BRI, gjatë disa viteve të fundit, Kina ka filluar investimet e mëdha në Serbi me qëllim krijimin e një infrastrukture rajonale që lehtëson arritjen e mallrave kineze në tregjet evropiane, veçanërisht në Gjermani. Kinezët parashikojnë përdorimin e portit grek të Pireut, pranë kryeqytetit Athinë, i cili momentalisht kontrollohet dhe operohet nga kompania kineze COSCO, me qëllim lëvizjen e mallrave nëpër Ballkan dhe në BE. Duke pasur parasysh afërsinë relative të Pireut me Kanalin e Suezit, në krahasim me, për shembull, portet veriore të Roterdamit apo Hamburgut, rruga e Ballkanit paraqitet si një opsion i përshtatshëm dhe tërheqës për planin e Pekinit për të zgjeruar thellësinë e BRI në zemrën e BE-së. Për këtë qëllim, Kina tani po investon shumë në sistemet hekurudhore të Serbisë dhe sistemet e autostradave, duke hedhur qindra miliona dollarë për ndërtimin ose riparimin dhe ri-ndërtimin e urave dhe rrugëve – shumë prej të cilave mbeten ende në kushte të këqija që prej bombardimeve të NATO-s 20 vjet më parë – ose duke krijuar infrastrukturë të re rrugore, të tilla si ndërtimi i një autostrade prej 740 milionë dollarësh që do të lidhë kryeqytetin Beograd me qytetin bregdetar të Bar-it në Mal të Zi. Por projekti kryesor i Pekinit është projekti i investimeve prej 3 miliard dollarësh për të ndërtuar një lidhje hekurudhore 350 kilometrash me shpejtësi të madhe midis kryeqytetit hungarez Budapest dhe Beogradit.

Për Serbinë, investimet kineze – madje edhe kur vijnë me kushte të dukshme të bashkangjitura (për shembull, interesi i kredive të Bankës Exim të Kinës varet nga pjesëmarrja e kompanive kineze në procesin e ndërtimit) – nuk janë vetëm mirëpritur, por gjithashtu ndoshta i vetmi opsion me çmim të ulët që Beogradi ka. Si një vend jo anëtar i BE-së, shteti serb nuk mund të përfitojë as nga fondet strukturore të BE-së, as nga huatë preferenciale me interes të ulët nga Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH). Kina, nga ana tjetër, është shumë e lumtur të japë mbështetjen e saj financiare bujare dhe të ofrojë hua shumë më poshtë interesit të tregut me afate 20 ose 30 vjeçare dhe të investojë në financa, burime dhe ekspertizë në ndërtimin e infrastrukturës së transportit rajonal në Ballkanin Perëndimor. Përveç mbështetjes ekonomike, Pekini gjithashtu po riafirmon Beogradit dhe mbështetjen e saj politike, duke u bashkuar me Serbinë kundër BE-së dhe Shteteve të Bashkuara  duke refuzuar ta njohë Kosovën, për shembull.

Përgjigja e Japonisë

Është kjo vëmendje kineze në Ballkanin Perëndimor që ishte motivi kryesor për vizitën e fundit të kryeministrit japonez në Serbi. Tokio është i dëshpëruar për të luftuar rritjen e fuqisë kineze të butë duke hapur çantën e vet dhe duke zgjeruar fuqinë e saj politike në një vend të vogël ballkanik. Duke premtuar të investojë në projekte thelbësore të energjisë, siç është ndërtimi i një njësie të desulfurizimit për termocentralin Nikola Tesla, duke investuar në industritë farmaceutike, bujqësore dhe IT të Serbisë ose duke përdorur ekspertizën e Agjencisë Japoneze për Bashkëpunim Ndërkombëtar për të identifikuar fushat potenciale për bashkëpunim ekonomik, Japonia shpreson të kundërshtojë disa nga efektet e inkursionit të fundit kinez në Ballkanin Perëndimor. Tokio shpreson ta arrijë këtë duke rritur rolin e saj diplomatik në rajon, dhe veçanërisht duke influencuar Serbinë dhe shtetet e tjera të Ballkanit Perëndimor në anën e saj. Në këtë kontekst, ndërsa ndodhej në Serbi, Abe propozoi një “Iniciativë për Bashkëpunim të Ballkanit Perëndimor”, pjesë e të cilit parashikon që Japonia të emërojë një ambasador të posaçëm në krye të Ballkanit Perëndimor në Ministrinë e Punëve të Jashtme. Abe gjithashtu ofroi të avokojë për Serbinë me BE-në për përshpejtimin e procesit të integrimit.

Megjithatë, është e paqartë se sa Abe do të jetë në gjendje të zvogëlojë inkursionin kinez në Ballkanin perëndimor, ose për sa i përket vetë BE-së sa do të jetë në gjendje ta kontrollojë atë. Si fillim, shanset e Serbisë për t’u bashkuar me BE-në në afat të shkurtër janë më pak se të pakta. Ashtu si në rastin e Turqisë dhe vendeve të tjera që presin në hollin e BE-së, popullsia serbe po bëhet gradualisht e zhgënjyer me perspektivat për anëtarësim në BE dhe është kapluar nga një “lodhje e pranimit” gjithnjë e më të theksuar. Për shembull. Më shumë serbë tani besojnë se anëtarësimi në BE do të jetë i keq për vendin dhe vetëm një numër i vogël ëndërrimtarësh besojnë se kjo do të ndodhë deri në vitin 2025. Ndërkohë që anëtarësimi i plotë i BE-së duket gjithnjë e më i largët, më i dukshëm dhe gjithnjë e më iluzor, investimet janë tashmë këtu dhe janë reale.

Pavarësisht nga fakti se Kina dhe Japonia qëndrojnë mbi një sasi të madh të fondeve – sipas standardeve rajonale të Ballkanit – që janë të destinuara për zhvillim, portofoli kinez do të jetë i vështirë për Tokion që të konkurojë, jo vetëm për shkak të përparësisë së lëvizjes së parë që gëzon Pekini. Përtej çështjeve ekonomike, Kina dhe Serbia gjithashtu gëzojnë simpati të përbashkët politike dhe mbështetje reciproke për njëri-tjetrin, veçanërisht në lidhje me çështje të tilla si lëvizjet separatiste të Kosovës dhe të Kinës në Tibet dhe Xinjiang. Gjatë bombardimeve të NATO-s në Serbi në vitin 1999, ambasada kineze në Beograd u godit nga raketat perëndimore. NATO thoshte gjithnjë se sulmi ishte gabim, por besohet gjerësisht se ka qenë hakmarrje ndaj kinezëve për dhënien e informacioneve regjimit të Millosheviçit. Bombardimet e NATO-s nuk janë harruar ende në Serbi dhe kujtimet e kongregacionit kinez dhe mbështetjes janë të çmuara. Këto janë lidhje emocionale që janë të vështira për t’u krahasuar me Tokion, dhe nuk është politikisht e realizueshme për Japoninë për të provuar diçka të tillë.

Nga ana tjetër, përqëndrimi i BRI-së Kineze në Serbi nuk është aspak i qartë, madje edhe tek specialistët që ndjekin nga afër përfshirjen e Kinës në rajon. Sistemi serb i infrastrukturës hekurudhore mund të përmirësohet përfundimisht, por mallrat kineze do të vazhdojnë të arrijnë në Beograd nga Pireu. Kjo kërkon kalimin përmes Maqedonisë – një shteti tjetër jo anëtar të BE-së – ose Bullgarisë. Asnjë nga këto vende nuk ka parë vëmendjen e investimeve kineze në krahasim me atë në Serbi. Për më tepër, mallrat kineze pas rrugës së propozuar do të duhej të udhëtonin nga një anëtar i BE-së (Greqia) në vendet jo anëtare të BE-së me marrëveshje të para-pranimit jo të qarta (Maqedoni dhe Serbi), për të hyrë në një anëtar tjetër të BE-së (Hungari) . Është e paqartë nëse këto logjistika të çrregullta do ja vlenin dhimbjen e kokës.

Ndërsa detajet lidhur me strategjitë përkatëse të Kinës dhe Japonisë në Ballkanin Perëndimor janë ende të paqarta, rajoni është një fushë beteje e mundshme për një numër aktorësh globalë – Kinë, Japoni, BE dhe potencialisht Rusinë dhe Shtetet e Bashkuara – që kërkojnë të përdorin muskujt e tyre të butë të fuqisë (dhe ndoshta më shumë). Shpresa është se kjo garë mund të jetë e dobishme për rajonin, por gjithashtu rrezikon të destabilizojë Ballkanin dhe ta zhysë atë në trazira më të mëdha.

SKA KOMENTE

Lini një përgjigjje